Leiden is de mooiste stad van de wereld. Leidenaar, Raadslid en historicus Joost Bleijie gaat op zoek naar de mooiste plekken in de stad en de mooiste verhalen die achter de Leidse plekken, personen, gebeurtenissen of producten schuil gaan. Uiteraard maakt hij een Selfie op deze plek. Deze keer in Selfie met….: Kamerlingh Onnes

50. Kamerlingh OnnesNatuurlijk, exacte vakken als natuurkunde, scheikunde, wiskunde en sterrenkunde zijn doorgaans lastig uit te leggen aan een leek. Heike Kamerlingh Onnes bedacht daar iets op:  Hij koppelde de theorie aan de praktijk. Kamerlingh Onnes, die in 1882 hoogleraar werd in Leiden, is daarmee de grondlegger van het praktijk- en laboratoriumonderwijs. Wetenschap moest praktisch toepasbaar zijn vond Kamerlingh Onnes. Je moet de theorie in de praktijk bewezen zien. Daarom werd Kamerlingh Onnes hoogleraar praktische natuurkunde. Het hoogleraarschap theoretische natuurkunde was voor Hendrik Lorentz.

Meten is weten, het werd de rode draad in het hoogleraarschap van Kamerlingh Onnes. Al tijdens zijn inaugurele rede gaf Kamerlingh Onnes aan een laboratorium te willen bouwen. Daar wilde hij onderzoek doen naar het gedrag van materie bij zeer lage temperaturen. Als snel eigende Kamerlingh Onnes zich het laboratorium aan het Steenschuur toe. Eigenlijk moest hij dit laboratorium delen met andere faculteiten. Het laboratorium, dat nu bekend staat als het Kamerlingh Onnesgebouw, bouwde hij uit tot een plek voor praktisch onderzoek. Instrumenten en benodigdheden voor wetenschappelijk onderzoek had hij  de beginfase niet. Dat leende hij van collega’s in Nederland en in Europa. Hij bracht hier echter zelf verandering in en begon met het zelf maken van instrumenten die hij nodig had. Daarin werd hij een pionier. Aan dit pionieren heeft Leiden de Leidse Instrumentmakerschool te danken. Dat Kamerlingh Onnes meer een man van de praktijk was, bleek ook uit zijn naar verluid saaie colleges. College geven was niet echt zijn ding. Er werd zelfs gefluisterd dat hij expres zo saai college gaf om maar geen college te hoeven geven. Dan kon hij snel naar zijn geliefde laboratorium. Daar was hij op z’n best. Het  laboratorium werd een aantrekkelijke plek Selfie met...-bij Kamerling Onnes2voor studenten en wetenschappers uit binnen en buitenland. Hier werd ‘echt’ wetenschappelijk onderzoek gedaan. Grote namen uit de wetenschap kwamen naar Leiden om samen onderzoek te doen. Marie Curie bijvoorbeeld die in 1903 de Nobelprijs voor natuurkunde zou krijgen maar ook Willem Röntgen,  de uitvinder van de röntgenstralen.

Begin 20e eeuw stapte Kamerlingh Onnes in een bijzondere ‘wedstrijd’ namelijk het bereiken van het absolute nulpunt. 0 Kelvin ofwel -273,15 graden onder nul. Dat probeerde hij door met vloeibaar helium te werken waarmee hij steeds verder onder nul uit kwam. Op 15 juli 1908 kopte de NRC dat er “een gebeurtenis van buitengewone wetenschappelijke belangrijkheid” had plaatsgevonden in Leiden. Het was Kamerlingh Onnes gelukt om tot 271,55 °C onder nul te komen. Het leverde Kamerlingh Onnes de bijnaam ‘mr. Freezer’ op. Het laboratorium van Kamerlingh Onnes werd voor even het koudste plekje op aarde. Vlak hierna stond Kamerlingh Onnes ook aan de basis van supergeleiding. Ofwel het bij zeer lage temperaturen doorgeleiden van elektriciteit. Door zijn wetenschappelijke resultaten kreeg Kamerlingh Onnes in 1913 de Nobelprijs voor de natuurkunde. In die tijd was hij niet de enige Leidse hoogleraar die een Nobelprijs kreeg. Ook Van ‘t Hoff, Lorentz, Van der Waals en Zeeman kregen er een. Het betekende een nieuwe impuls voor de Leidse Universiteit. Voor Kamerlingh Onnes betekende dit dat in het rijtje van grootste hoogleraren van de Leidse universiteit terecht kwam. Hij is niet alleen naamgever van het gebouw waar nu de rechtenfaculteit gehuisvest is, het Kamerlingh Onnesgebouw, maar tevens staat voor de deur van het gebouw een kleine buste van deze grote wetenschapper.

Bron foto: Wikipedia