Leiden is de mooiste stad van de wereld. Leidenaar en historicus Joost Bleijie gaat op zoek naar de mooiste plekken in de stad en de mooiste verhalen die achter de Leidse plekken, personen, gebeurtenissen of producten schuil gaan. Uiteraard maakt hij een Selfie op deze plek. Deze keer in Selfie met….: Antonius (Ton) Barge

22. Ton BargeBeroemd is de rede van Hoogleraar Rechtsgeleerdheid Cleveringa, die in november 1940 een oratie hield in een bomvol Academiegebouw waarin hij het opnam voor zijn Joodse collega’s die hun ontslag hadden gekregen aan de Leidse universiteit. Cleveringa nam het in zijn rede in het bijzonder op voor zijn collega Meijers. Onbegrijpelijk vond Cleveringa het dat zijn zeer gewaardeerde en vermaarde collega geen college meer mocht geven alleen maar omdat hij van niet-Arische afkomst was. Het werd Cleveringa niet in dank afgenomen door de bezetters. Direct na de rede sloten de Duitsers de Universiteit en werd Cleveringa gevangen genomen.

Minder beroemd, maar wellicht nog gewaagder was de rede die Barge (spreek uit als Bàrzje) gelijktijdig met die van Cleveringa hield in het Anatomiegebouw bij het nieuwe AZL. Dat gebouw lag niet midden in de stad en trok wellicht daardoor wat minder bekijks dan de rede van Cleveringa. De inhoud van de rede was daarentegen nog pijnlijker voor de Duitse bezetter. Barge was medicus en werd in 1919 hoogleraar Anatomie en Embryologie in Leiden. Hij schreef in de jaren na zijn aankomst in Leiden een compleet, 5-delig handboek over de ontleedkunde getiteld Leerboek der beschrijvende ontleedkunde van den mensch simpelweg omdat het oude handboek al ruim 60 jaar oud was. Tot ver na de oorlog is het handboek van Barge het standaardwerk voor studenten gebleven. Barge was naast hoogleraar een begenadigd redenaar.

Nu die befaamde rede: Na de zomer van 1940 besloot Barge om 3x per week hoorcollege te geven over Fysische Antropologie. Tijdens deze colleges bestreed Barge met wetenschappelijke argumenten de rassenleer van de Nazi’s. Eigenlijk maakte Barge met zijn wetenschappelijke kennis en met zijn redenaarstalent de rassenleer belachelijk en zette hij de Nazi’s weg als een stel prutsers. Als snel werd hij vanwege zijn anti-Nationaal Socialistische colleges een doorn in het oog van de Duitse bezetter. Die zagen hem als een uithangbord voor het anti-Duitse sentiment onder de Leidse studenten. Zijn laatste college over dit onderwerp gaf hij op 26 november 1940, precies op het moment dat Cleveringa zijn rede hield in de Academie. Daarna werd de universiteit door de Duitsers gesloten. Omdat de medische instituten open bleven, kon Barge tot 1942 door blijven werken. Uiteindelijk nam hij, vanwege een grote ontslaggolf op last van de Duitsers, ontslag. Hij werd gevangen genomen maar kwam voor kerst 1942 weer vrij. Barge overleefde de oorlog en pakt erna zijn oude werkzaamheden weer op. Omdat hij geestelijk achteruitging stopte hij in 1949 als hoogleraar. In 1952 overleed Barge. Cleveringa is de boeken ingegaan als protestredenaar van de Leidse universiteit tijdens de Bezetting. Terecht! Barge, minder bekend, was echter een heel goede tweede. Een van de weinige dingen die in Leiden nog aan Barge doet denken, is de straat achter aan Leiden Centraal. Nu wellicht nog onbekend bij velen, maar dat zal snel veranderen. Aan de Bargelaan is sinds deze week het Stadskantoor gevestigd. Heeft u een paspoort nodig, dan moet u dus op de Bargelaan zijn.

Bron foto: Cleveringabijeenkomst.nl