60. Selfie met...-Doelenpoort

Leiden is de mooiste stad van de wereld. Leidenaar, Raadslid en historicus Joost Bleijie gaat op zoek naar de mooiste plekken in de stad en de mooiste verhalen die achter de Leidse plekken, personen, gebeurtenissen of producten schuil gaan. Uiteraard maakt hij een Selfie op deze plek. Deze keer in Selfie met….: Doelenpoort

Arsenal - Gunners - LondenTen noorden van de Hortus, iets voorbij het voormalige Laktheater, ingeklemd tussen de Doelengracht, de Groenhazengracht en het Rapenburg ligt het Arsenaal. Tegenwoordig doet het gebouw dienst als onderdeel van de Universiteit Leiden. In een verder verleden was het Arsenaal de plek waar de munitie van de stad lag opgeslagen. Het kruitschip dat in 1807 in Leiden aangemeerd lag en ontplofte, zou de lading later gebracht hebben naar dit Arsenaal. Even doorvaren op over het Rapenburg en je bent er zo. Iedere stad in 16e en 17e eeuw had een Arsenaal. Het bekendste Arsenaalcomplex is Highbury in Londen. Dat was de plek waar in de Engelse hoofdstad de munitie lag opgeslagen. Waarom bekend? Jarenlang heeft Premier League voetbalclub Arsenal gevoetbald op de plek waar het Londense Arsenaal gevestigd was. Aan de naam van de club ziet u de verwijzing naar het Arsenaal: Arsenal. Bovendien heeft de voetbalclub als bijnaam ‘ the Gunners’ en zit er in het embleem van de club een kanon. Allemaal verwijzingen naar de functie van Highbury voordat de beroemde club, waar Bergkamp en Van Persie speelden, er zijn stadion had.

Arsenaal Leiden - Bron- Leidenuniv.nlTerug naar het Arsenaal in Leiden. Bij een munitiedepot verwacht je ook soldaten. Het was dan ook niet zo vreemd dat in de nabijheid van het Arsenaal de Stadsdoelen lagen. In oude Hollandse steden was het Doelenterrein de plek waar het stadsleger haar oefenterrein had. Hier kon geoefend worden in het beheersen van een wapen en in de techniek van het schieten. De Doelen in Rotterdam, vanwege het theater daar, is nationaal wellicht wel het bekendst. Overigens is ‘stadsleger’ wellicht niet de juiste benaming voor degene die er oefenden. Het was de Schutterij die gebruik maakte van het terrein. Die zijn meer te vergelijken met stedelijke ordetroepen of de huidige Mobiele Eenheid, dan met een echt leger van soldaten. Oorlog voeren was in het verleden een seizoen aangelegenheid. Soldaten lagen het grootste gedeelte van het jaar in het veld en waren dus niet aanwezig in de Doelen zelf. Later, in de 18e en 19e eeuw verdwenen de oefenterreinen en kwamen er kazernes met gebouwen waar soldaten echt ingekwartierd waren. De huidige bebouwing van het terrein doet daar nog aan herinneren.

Wat de Leidse Doelen zo bijzonder maakt, is de poort die toegang geeft tot het oude Doelenterrein. Dat is de Doelenpoort met daarop een afbeelding van Joris en de Draak. Er wordt wel een gezegd dat Leiden nog 2 ½ stadspoort heeft: De Morspoort en de Zijpoort tellen als 1, de Doelenpoort als ½. Die gaf geen toegang tot de stad maar tot een terrein binnen de stad. Aan een van de twee Schuttersgilden, het St. Joris Gilde heeft de stad deze poort te danken. Arent van s-Gravensande bouwde in 1645 deze poort en het verhaal van Joris en de Draak kreeg een prominente plek op de poort. Er was nog een ander Schuttersgilde dat gebruik maakte van het terrein namelijk het Sebastiaansgilde. Daar heeft het Doelenterrein haar officiële naam aan te danken namelijk de Sebastiaansdoelen. Na het Ontzet van Leiden in 1574 werden beide Gilden samengevoegd. De Doelenpoort staat er nog steeds inclusief de afbeelding van Joris en de Draak. De soldaten en de munitie zijn al lang verdwenen.

Naschrift: Zoals wel vaker na publicatie van een Column, kreeg ik naar aanleiding deze Selfie Met… een wel een hele bijzondere mail. Een lezer van Het Leids Nieuwsblad (Arno) mailde mij dat de frase over de Engelse Voetbalclub Arsenal incorrect is. En daar heeft hij gelijk in. Arno stuurde mij onderstaande mail:

Beste Joost,

Ik lees altijd jouw “selfie met” stukjes in een Leidse nieuwsblaadje. Meestal met veel plezier, maar deze week ga je echt even de mist in. Arsenal is niet vernoemd naar een wapenarsenaal in Noord London. Sterker, Arsenal komt oorspronkelijk uit Zuid London (ze waren de eerste ploeg ten zuiden van de Thames in de hoogste Engelse voetbaldivisie volgens mij). Om precies te zijn werden zij in Woolwich (pakweg waar nu de Thames Barrier ligt) opgericht. Hun originele naam was dan ook Woolwich Arsenal. Dat veranderde ergens rond 1915 toen ze naar Noord London verhuisden en Woolwich uit de naam werd gehaald. The Arsenal (toen nog met dat misselijkmakende The ervoor) pachtte daar een stuk grond van een lokale eigenaar. Voor zover ik weet was dat gewoon een stuk beschikbare grond waarop nooit (structurele) wapenopslag heeft plaatsgevonden.

Arsenal is overigens wel vernoemd naar een arsenaal. De oprichters werken allemaal bij een munitiefabriek op het arsenaalcomplex in Woolwich. Vandaar de naam. De naam verwijst dus wel naar een arsenaal, maar een heel ander arsenaal dan Highbury, waarvan ik het bestaan ook niet ken. Ik zal eens bij vrienden uit Islington (waar Highbuty ligt) vragen of ik iets gemist heb.

Mvr. Arno

Ik heb daar het volgende op gereageerd:

Beste Arno,

Dank voor je leuke mail. Althans leuk? Ik zat en zit er gewoon naast! Dat is balen 😉. Het verhaal uit de column komt wel ergens vandaan. In het verleden gaf ik vaak historische wandelingen door de stad en ooit had ik eens een groep Engelsen afkomstig uit Londen mee. Bij het Leidse Arsenaal en de Doelenpoort vertelde ik het verhaal over het Leidse wapencomplex. Een van Engelsen, seizoenkaarthouder en groot fan van Arsenal vertelde het verhaal over Highbury en over Arsenal. Dat was in de tijd dat Arsenal nog echt op Highbury speelde.  Hij vertelde dat de club naar het Londense Arsenaalcomplex vernoemd was en dat het embleem met het kanon en de bijnaam ‘The Gunners’ daar vandaan kwamen. Van Highbury dus. Een van de andere gasten beaamde het verhaal. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik het verhaal nooit op waarheid heb gecheckt, totdat jij vanmiddag mailde. Een blik op Wikipedia leert dat jij helemaal gelijk hebt en ik maar een beetje. Arsenal heeft gelukkig wel iets met wapens en munitie te maken, maar niets met het voormalige arsenaalcomplex op Highbury. Overigens wel gaaf om de geschiedenis van zo’n roemruchte club eens te lezen. Echt Engels!

Ik wil je bedanken voor je mail. Ik vind het niet alleen leuk te weten dat mensen mijn columns lezen, maar ook dat ze in de pen klimmen om te reageren. Zeker als ik er qua inhoud naast zit. Ik leer ook graag meer over mijn stad. Vanaf nu kan ik het juiste verhaal vertellen bij het Leidse Arsenaalcomplex.