Leiden is de mooiste stad van de wereld. Leidenaar en historicus Joost Bleijie gaat op zoek naar de mooiste plekken in de stad en de mooiste verhalen die achter de Leidse plekken, personen, gebeurtenissen of producten schuil gaan. Uiteraard maakt hij een Selfie op deze plek. Deze keer in Selfie met….: Thorbecke

16. Thorbecke - bron wikipediaAfgelopen dinsdag was het Prinsjesdag, door sommigen wel gekscherend de hoogmis van onze democratie genoemd. De minister van Financiën biedt de Rijksbegroting aan de Tweede Kamer aan waarna een dag later de algemeen politieke beschouwingen plaatsvinden. Een marathonzit. Met een beetje fantasie is de oorsprong van deze parlementaire democratie te herleiden naar Leiden. Johan Rudolf Thorbecke schreef in 1848 namelijk aan de Leidse Garenmarkt de Nederlandse Grondwet. Hierin heeft de parlementaire democratie haar oorsprong.

Thorbecke studeerde in Leiden en promoveerde in 1820 in de letteren. Daarna begon zijn wetenschappelijke tocht door Europa wat hem onder andere naar de universiteiten van Giesen en Gent bracht. Vanwege het uitgebroken conflict met Nederland moest hij Belgie in 1830 verlaten. In 1831 werd Thorbecke in Leiden benoemd tot hoogleraar diplomatie en moderne geschiedenis. Hij gaf onder andere college over de toen geldende grondwet. In 1845 werd Thorbecke lid van de Leidse Gemeenteraad waar hij in 1847 ook een publicatie over schreef getiteld “Over plaatselijke begrooting”. Maar Thorbeckes “Finest Hour” kwam in 1848. De tot dan toe wat stugge Koning Willem II, de van volksinvloed en democratie weinig wilde weten, veranderende binnen mum van tijd van gedachten en werd ‘in één nacht liberaal’. Hij gaf Thorbecke de opdracht om de grondwet te herzien. Dat deed de koning niet zomaar. Hij zag dat er in Europa allerlei oproeren plaatsvonden en dat Europeanen meer invloed wilden hebben. Koningshuizen werden zelfs afgezet. Om dat voor te zijn gaf Koning Willem II Thorbecke de opdracht om de grondwet te herzien. Het werd een bijzondere en vergaande grondwet. Er kwamen rechtstreekse verkiezingen, de Kamer kon ontbonden worden en de ministeriële verantwoordelijkheid werd ingevoerd, wat inhield dat de koning werd onschendbaar werd en dat de ministers verantwoordelijk werden. De nieuwe grondwet, die dus een Leidse oorsprong heeft, werd geproclameerd op 3 november 1848.

16. Thorbecke - Garenmarkt 9Na het schrijven van de grondwet bleef Thorbecke tot 1850 gemeenteraadslid in Leiden. Daarna vertrok hij naar Den Haag om deel te nemen aan meerdere kabinetten waarvan er 3 genoemd zijn naar Thorbecke zelf. De functie van Minister-President bestond nog niet maar omdat Thorbecke de omvangrijke en invloedrijke functie van minister van Binnenlandse Zaken kreeg, werden de kabinetten naar hem genoemd. Tijdens zijn tijd in Den Haag, heeft Thorbecke zich ongelofelijk hard ingezet om van de nieuwe grondwet een succes te maken. Vooral met de koningen had hij grote problemen. Koning Willem II was dan wel in een nacht liberaal geworden, zowel hij als zijn opvolgers hadden grote moeite met de ingeperkte macht van het koningshuis. Niet zelden werden er pogingen gedaan om de macht van de koning te herstellen. In Leiden herinnert nog weinig aan het feit dat Thorbecke de grondwet in Leiden schreef. Alleen een kleine gevelsteen aan de Garenmarkt, de plek waar hij tijdens zijn Leidse tijd woonde, doet daar nog aan herinneren. Weet echter wel, dat Prinsjesdag met Gouden Koets, Troonrede, hoedjes en de algemeen politieke beschouwingen, de Hoogmis van de parlementaire democratie dus, zijn verre oorsprong heeft in Leiden.