Leiden is de mooiste stad van de wereld. Leidenaar en historicus Joost Bleijie gaat op zoek naar de mooiste plekken in de stad en de mooiste verhalen die achter de Leidse plekken, personen, gebeurtenissen of producten schuil gaan. Uiteraard maakt hij een Selfie op deze plek. Deze keer in Selfie met….: De stichting van de Universiteit Leiden

43. Selfie met ...-Schenking Universiteit plaquetteAan de gevel van het Academiegebouw aan het Rapenburg hangt een ronde gedenksteen. Wie goed wil zien wat er op staat zal wel even stil moeten gaan staan want zo duidelijk is het niet zichtbaar. Op de gedenksteen is Willem van Oranje te zien die de Leidenaren de Universiteit schenkt. Uiteraard nemen de Leidenaren in al hun nederigheid deze gift van Willem van Oranje in ontvangst. Vanaf 1575 kan Leiden zich dus niet alleen Universiteitsstad maar ook studentenstad noemen. Al was het studentenleven nog niet zo levendig en uitbundig als nu het geval is.

Volgens de overleveringen konden de Leidenaren in 1575 kiezen. Als dank voor hun standvastigheid een jaar eerder tijdens het Beleg van Leiden stelde Willem van Oranje wat betreft ‘het cadeau’ de Leidenaren voor de keuze: Levenslange vrijwaring van het betalen van belasting of het krijgen van een Universiteit. Of Willem van Oranje deze keuze ook daadwerkelijk voorgelegd heeft is hoogst twijfelachtig. Willem van Oranje ging niet over de betaling van de lokale belastingen. Dat was een stedelijk privilege. De Spaanse Koning wilde de Hollandse steden ook meer belasting opleggen, maar dat werd niet geaccepteerd. Mede om die reden ontstond de Nederlandse Opstand. Maar volgens de overlevering kozen die nobele en vrome Leidenaren, uiteraard, voor de Universiteit. De rest is geschiedenis. Willem van Oranje had naast een dankbetuiging aan Leiden nog twee andere redenen om een Universiteit te stichten. Als eerste was de reeds bestaande Universiteit in het Belgische Leuven geen optie meer. Te Spaans en te Katholiek. Als tweede wilde Willem van Oranje in de Noordelijke Nederlanden een plek hebben waar protestante dominees konden worden opgeleid. De grootste stad in die tijd, Amsterdam, was altijd een Spaansgezinde stad gebleven en dus was de huidige hoofdstad geen optie voor Willem van Oranje. Leiden, als tweede stad van de Nederlanden, die ook nog eens zwaar te lijden had gehad tijdens het Spaanse Beleg, was wel altijd Oranjegezind geweest. Een mooie plek dus om een Universiteit te stichten.

43. Selfie met... - Schenking Universiteit2Bij de stichting van de Universiteit liet Willen van Oranje een testament opstellen waarin stond dat Leiden de enige stad in Holland mocht zijn die een Universiteit mocht bezitten. Het gewest Holland was toen nog het huidige Zuid- en Noord-Holland samen. Andere steden zoals het grotere Amsterdam en het oudere Dordrecht en Haarlem piste dus naast de spreekwoordelijke pot. Dat gold ook voor de residentie van Van Oranje Delft en voor Den Haag. Den Haag had namelijk nooit stadsrechten gekregen en werd dus niet gezien als stad. Het werd dus Leiden en dat heeft de stad geen windeieren gelegd. Vooral in de eerste eeuw van haar bestaan werd de Universiteit het ‘Bolwerk van Vrijheid’ en had het een aantrekkingskracht op studenten en geleerden uit heel Europa. Hoogleraren Scaliger, Lipsius en Arminius kwamen van ver om in Leiden aan de slag te gaan. Door het testament had Leiden dus lang het alleenrecht. De tweede Universiteit in het huidige Nederland werd gesticht in 1585 in het Friese Franeker en de derde in 1614 in Groningen. Pas in 1632 werd de Universiteit van Universiteit van Amsterdam gesticht. Als Athenaeum Illustre of Hogeschool dat wel. Pas in 1877 werd het een volwaardige Universiteit met promotierechten. De oudste universiteit van Nederland staat dus in Leiden, met als centrum het Academiegebouw aan het Rapenburg. Nog steeds heeft het een aantrekkingskracht die de stadsgrenzen ver overstijgt.